شهر من زیبا نیست

مصاحبه با روزنامه بام کویر / شهر من زیبا نیست (نگاهی به وضعیت ظاهری شهر کرمان) / سیما کارآموزیان                                     سایت http://www.kn.blogfa.com

کرمان قدیم شهر زیبایی بوده است. بناهای تاریخی که امروز به وجود آن‌ها در شهرمان می‌نازیم گواه این ادعا هستند. کرمان قدیم آن‌قدر زیبا بوده که امروز هر که به کرمان می آید به اعتبار بناها و آثار تاریخی گذشته می‌آید. اما این شهر زیبا امروز وضعیتی پیدا کرده که رو به نازیبایی بیشتر می‌رود تا زیبایی که عوامل متعددی در این روند نقش داشته‌اند.

مهندس تحسینی که پیش از این سرپرست شهرداری کرمان بوده است در خصوص کرمان قدیم و کرمان جدید می‌گوید:«قدیم در کرمان شیوه‌ی شهرسازی داشتیم. حکومت اصولی را برای نگهداری شهر تعیین کرده بود که شهر را شکیل می‌کرد. خصوصا در دوره‌ی صفویه این شیوه و قانون کاملا در ساخت و ساز مشهود است. بسیاری قوانین شهری آن دوره نوشته شده نیستند. اما تحقیقات و نظمی که در ساخت بناها وجود دارد بیان کننده‌ی این مقررات است. به عنوان مثال هر قسمت شهر که قرار بوده ۲۰ واحد ساختمانی بنا شود خود مالکان موظف بوده‌اند ساخت امکاناتی نظیر مدرسه علیمه، مسجد، فضای سبز و… را به عهده بگیرند.

وی بیان می‌کند:«اما این‌که شهر کرمان با این پیشینه‌ی تاریخی چرا دچار چنین وضعیتی شده است به عوامل مختلفی باز می‌گردد که به نظر من مهم‌ترین عامل آن وسعت بی‌رویه‌ی شهر است.

اگر ما نگاهی گذرا به تاریخ این شهر داشته باشیم متوجه می‌شویم در طول هزار و اندی سال سابقه‌ی شهری، گستردگی شهر کرمان از میدان مشتاق تا میدان ولی‌عصر(باغ ملی) و از خیابان شهید کامیاب (ابوحامد) تا شهید مطهری محدود بوده است و این به دلیل آینده‌نگری حاکمان وقت و اهمیت دادن به مسایلی هم‌چون حفاظت شهری، امنیت شهر، مسایل اقتصادی و… بوده است. کل شهر کرمان در گذشته حدود ۲کیلومتر در۲ کیلومتر و شامل ۶۲یا۶۳ محله بوده که در هر محله یک‌سری خدمات عمومی ارایه می‌شده است. و در واقع این گستردگی بی‌رویه کنونی شهر اتفاقی است که در طول ۲۸ سال گذشته به آن مبتلا شده است.»

او در ادامه می‌گوید:«این وسعت بی‌رویه شهرنشینی مساله‌ای است که طی یکی دو دهه‌ی اخیر بسیاری از شهرهای کشور با آن مواجه بودند و برخی شهرها مثل شیراز و اصفهان به نوعی با گسترش بی‌حد و مرز مبارزه کردند ولی متاسفانه در شهر کرمان هیچ محدودیتی برای وسعت شهر قایل نشدند و در نتیجه شهرک‌های متعددی اطراف شهر ایجاد شد که هر یک خود حاشیه‌هایی داشتند و در نهایت کرمان به نقطه‌ای رسید که الان در آن ایستاده‌ایم. به نظر من این مساله ناشی از عدم آینده‌نگری ما در ۲۸ سال گذشته است. به نظر من وسعت بی‌رویه‌ی شهر یکی از دلایل وضعیت نابسامان کنونی شهر کرمان است.» وی ادامه می‌دهد:« مساله‌ی دیگری که در کرمان با آن مواجه هستیم آن است که مابرای شهر کرمان یک طرح تفضیلی یا طرحی قابل اجرا که مطابق با ذوق و سلیقه‌ی شهروندان کرمانی باشد نداریم در نتیجه‌ در هر دوره بی‌ضابطه هر کس هرآن‌چه خواسته و به ذهنش آمده اجرا کرده است.»

شاید اگر طرحی مطابق سلیقه‌ی مردم وجود می‌داشت خود مردم نسبت به اجرای آن حساسیت به خرج می دادند.

سومین نکته‌ای که ایشان به آن اشاره می‌کند اقتدار شهرداری‌هاست. او می‌گوید:«در بسیاری از کشورهای پیشرفته‌ی دنیای امروز شهرداری‌ها حرف اول و آخر را می‌زنند. این شهرداری‌ها هستند که در مورد نمای ساختمان‌ها، تعداد طبقات، کاربری ساختمان و حتی نوع مصالح تصمیم‌ می‌گیرند. و خلاصه این‌که در نوع معماری شهری با جدیت اعمال نظر می‌کنند و البته در قبال این اعمال نظر و قاطعیت خدمات شهری را در سطح عالی ارایه می‌کنند.»

مهندس تحسینی در این رابطه مثالی مطرح و بیان می‌کند:«به عنوان مثال زمانی‌که میدان آزادی کرمان طراحی می‌شد قرار بود تمام ساختمان‌های این محدود، محیط دایره‌ای را تشکیل می‌دهند. و نمای تمام ساختمان‌ها با سفال ساخته شود. این قانون تا سال ۶۵-۶۴ هم رعایت می‌شد. اما پس از آن دیگر جدی گرفته نشد. و امروز ساختمان‌هایی با نماهای سنگ، شیشه و آلومینیوم دور میدان می‌بینیم. که به کل زیبایی میدان را از بین برده‌اند.»

درعین حال با یادآوری وضعیت نامناسب مالی شهرداری کرمان، مهندس تحسینی یادآوری بیان می‌کند که اقتدار شهرداری‌ها صرفا به توان مالی آن‌ها باز نمی‌گردد. او می‌افزاید:«وقتی ما از تخصص به روز دنیا استفاده نمی‌کنیم، از نظر مشاوران قوی بهره نمی‌گیریم و هر روز تصمیمات خود را تغییر می‌دهیم طبیعی است که مردم هم‌چندان از نظر ما تبعیت نمی‌کنند. ثبات در تصمیم‌گیری، تصمیم‌گیری علمی و به روز اعتماد مردم را به مرجع جلب می‌کند. و البته در کنار این مسایل نکته‌ی بسیار حایز اهمیت آن است که شهرداری‌ها از پشتیبانی قاطع دستگاه‌های حقوقی و دیگر نهادهای شهر به‌طور کامل برخوردا باشند.

تحسینی در همین راستا به دید مسوولین شهرداری نسبت به مسایل شهرسازی اشاره می‌کند:«مسوولان شهری باید دیدی بین‌المللی نسبت به مسایل شهرسازی داشته باشند. بحث مبلمان شهری، نمای منازل، فضای سبز و پارک‌ها و غیره همه باید با سیستم‌های جدید روز دنیا انجام گیرد تا باعث اقتدار شهرداری‌ها شود اما متاسفانه ما تنها کاری که انجام می‌دهیم یا چمن‌کاری است یا جدول‌گذاری، در نتیجه شهرها یا سبز است یا خاکستری یعنی هیچ چیز جدیدی اعمال نمی‌شود.

ما هنوز از مصالح، طرح و معماری عقب‌مانده‌ای استفاده می‌کنیم که مربوط به چندین سال گذشته‌ی معماری دنیا است. بنابراین نگاه به روز و آشنا با دانش روز درروند شهرسازی بسیار اهمیت دارد.»

مهندس تحسینی بحث را این‌گونه ادامه می‌دهد:« صرف‌نظر از تمام مسایلی که عنوان شد. از نظر من یکی از عواملی که می‌توان چهره‌ی شهر را تغییر دهد درختان شهری است. زمانی که در خیابان‌های قدیمی شهر قدم می‌زنیم واقعا از زیبایی و سایه‌ی درختان لذت می‌بریم و این نکته بسیار مهمی است که در سال‌های اخیر نسبت به آن به شدت کوتاهی شده است. کوتاهی از این نظر که در چند سال اخیر بیشتر از گونه‌های درختانی استفاده شده که کم رشد هستند مثل انواع کاج‌ها. این درختان ده‌ها سال طول می‌کشد تا به سایه‌ برسند و به همین دلیل اکثر پارک‌های جدید شهر کرمان سایه ندارند و نیمکت‌های فلزی داغ روزهای تابستانی و یخ‌زده در روزهای زمستان شهروندان را چندان به این پارک‌ها جلب نمی‌کند.»

وی هم‌چنین بیان می‌کند:«حتی برای کاشت درختان هم باید برنامه‌ی طرح کاشت داشته باشیم. این‌که از درختانی استفاده کنیم که زود به ثمر برسند و البته با آب و هوای کرمان هم سازگاری داشته باشند. من باز هم تاکید می‌کنم ما نیاز داریم با علم روز دنیا آشنایی کامل داشته باشیم متخصصان دیگر کشورها را به شهرمان دعوت کنیم و از تجربیاتشان بهره بگیریم.»

تحسینی اما بخشی از مشکلات را نیز مربوط به شهروندان کرمانی می‌داند و بیان می‌کند:« به نظر می‌رسد در قدیم احساس مسوولیت شهروندان نسبت به محیط زندگی‌شان بیشتر بود ولی این مساله امروز بسیار کم رنگ شده است شاید این وظیفه شوراهاست که مردم را به قانون‌گرایی تشویق کنند.»

اما مجتبی یزدانپناه که رییس انجمن صنفی تبلیغات و از اساتید دانشگاه باهنر کرمان است از منظر دیگری به زیبایی شهر نگاه می‌کند. او که دل پردردی از روند رو به رشد نازیبایی‌ها در شهر دارد می‌گوید:« متاسفانه مدیران امروز چندان عکس‌العملی در برابر انتقادات و اعتراضات از خودشان نمی‌دهند و وای به زمانی‌که نورافکن انتقاد بر روی مدیری نباشد. او می‌گوید:«از طرف دیگر در نظر بگیرید که شهر مال شهروند است. اما مردمی که آن‌قدر با مشکلات معیشتی و اقتصادی و… دست به گریبان هستند وقتی از منزل خارج می‌شوند آن‌قدر مشغله فکری دارند که زیبایی و نازیبایی شهر را چندان نمی‌بینند و این یعنی فاجعه. مسلم است که شهروندی که صبح از منزل خارج می‌شود تمام فکر و ذکرش آن است که از کدام مسیر بگذرد تا بنزین کمتری مصرف کند دیگر دلش به حال آسفالت خیابان و دیگر امکانات شهر نمی‌سوزد.»

او به استفاده از تابلوهای تبلغیاتی در سطح شهر و این‌که این تابلوها می‌توانند نقش مهمی در زیبا شدن شهر داشته باشند اشاره می‌کند و بیان می‌کند:«بسیاری از تابلوهای تبلیغاتی که در سطح شهر نصب شده‌اند از لحاظ سازه، دید ترافیک، دید بصری و… مشکل دارند اما هیچ نهادی به نصب آن‌ها اعتراض نمی‌کند. حتی محل نصب برخی تابلوها آن‌قدر نامناسب است که باعث بروز حادثه در سطح شهر می‌شود اما نه راهنمایی و رانندگی و نه شهرداری نسبت به آن اعتراض نمی‌کنند.»

او در خصوص این‌که آیا سازمان یا نهادی وظیفه‌ی رسیدگی و نظارت به نصب، طراحی و سایر مسایل مربوط به تابلوهای تبلیغاتی را بر عهده دارد یا نه می‌گوید:«ظاهرا سازمان فرهنگی هنری شهرداری این مسوولیت را به عهده دارد اما عملا می‌بینیم که کاری صورت نمی‌گیرد.»

یزدانپناه می‌افزاید:« من فکر می‌کنم ما تنها شهری در دنیا هستیم که در فاصله‌ی مسافتی کوتاهی مثل از ابتدای بلوار جمهوری اسلامی تا ابتدای خیابان هزارویکشب ۵ نوع ایستگاه اتوبوس متفاوت نصب کرده‌ایم. یا در خیابانی ۱۵ متری ایستگاه اتوبوسی نصب کرده‌ایم که معمولا در شهرهای دیگر در اتوبان‌ها نصب می‌شود.»

در مورد تابلوهای تبلغیاتی میدان آزادی نیز یزدانپناه می‌گوید:«به نظر من اساسا پل‌های عابرپیاده زیبایی میدان را از بین برده‌اند. پل‌هایی که شاید جمعیت انگشت‌شماری در طول روز از روی آن‌ها عبود کنند. با نصب این پل‌های ناهنجار تمام ویوی میدان‌، دید مغازه‌ها و زیبایی ساختمان‌های دور میدان از بین رفته است. در حالی‌که مشکلی هم از ترافیک میدان حل نشده است. حالا میدان آزادی که می‌خواستیم نماد آزادی باشد از آزادی پر از میله‌های آهنینی شده که نماد زندان هستند در واقع به نظر می‌رسد این پل‌ها نصب شده‌اند تا کسب درآمدی برای شهرداری باشند.»

او می‌افزاید:«تابلوهایی هم که روی این پل‌ها نصب شده‌اند مشکل دارند تعداد این تابلو آن‌قدر زیاد است که دید داخل پل را بسته‌اند و از ساعت ۸ شب دیگر کسی جرات نمی‌کند از روی آن‌ها عبور کند.»

یزدانپناه هم‌چنین می‌گوید:«این تابلوها همه جا زیاد هستند تنها سرچهارراه امام جمعه ۱۸ تابلوی تبلیغاتی نصب شده است که فکر نمی‌کنم این اتفاق در شهر دیگری هم افتاده باشد.»

او به نظارت مدیران شهری بر مسایل زیباسازی شهر تاکید می‌کند و می‌گوید:«دایره‌ی مدیران شهرداری بسیار محدود است و بیشتر جابه‌جایی نیروهای شهرداری در خود شهرداری صورت می‌گیرد یعنی مدیری از بخشی به بخش دیگر منتقل می‌شود و متاسفانه اکثر این مدیران هم سواد بصری ندارند و از افراد متخصص هم کمک نمی‌گیرند.»

یزدانپناه اضافه می‌کند:«به نظر من سیستم شورای شهر ما هم مشکل دارد در واقع کسانی به شوراها راه پیدا می‌کنند که شهرت دارند نه تخصص و در واقع روند مناسبات سیاسی همیشه بر خدمت به مردم و شهر برتری دارد اما شهر برای زیبا شدن و سروسامان گرفتن به مجموعه‌ای از شهرسازان، معماران، گرافیست‌ها و هنرمندان نیاز دارد.»

اما دکتر عباس مسعودی با به کاربردن کلمه‌ی زیبا یا نازیبا بودن شهر و معماری شهری و این‌که کرمان قدیم زیباتر است یا کرمان جدید مخالف است و می‌گوید: «برداشت من است که آن‌چه در شهرهای قدیم وجود داشته نوعی وحدت و انسجام بین عناصر تشکیل‌دهنده‌ی یک شهر است. در واقع عناصر یک شهر باید به هم بیایند پس به کار نبردن واژه زیبا یا زشت در این مورد مفهوم ندارد. آن‌چه که ما امروز با آن روبرو هستیم نوعی عدم هماهنگی است.»

این استاد دانشگاه میدان آزادی را به عنوان مثال مطرح می‌کند: «میدان آزادی از پارامترهای مختلفی نظیر ایستگاه‌های اتوبوس، پیاده‌روهای باریک، دکه های مطبوعاتی، پل های عابر پیاده و… تشکیل شده که هر یک از این عناصر به تنهایی زشت یا زیبا نیستند اما در کنار هم مجموعه‌ای ناهمگون ایجاد کرده‌اند.»

او بر ضرورت وجود یک ناظر در مسایل شهری تاکید و بیان می‌کند: «زمانی که مصوبه‌های شهرداری را بررسی می‌کنیم حتی یک مورد هم راجع مسایل فرمال و ظاهر ساختمان‌ها وجود ندارد. متاسفانه هنوز کوچکترین معیار و ضابطه‌ای برای طراحی شهر نداریم. مسئله‌ای که می‌تواند بسیار ساده هم اتفاق بیافتد مثلا این‌که تمام نمای ساختمان‌های یک خیابان از مصالح خاصی استفاده کنند.»

مسعودی می‌افزاید: «بخشی از این ناهماهنگی‌ها در ظاهر بناها ناشی از مجوزهای دوره‌ای مثل پایان کار است که اصلا به ظاهر بنا اهمیت نمی‌دهند. اگر نیم‌متر زیربنا در ساختمان زیاد‌تر محاسبه شود شهرداری به شدت با آن برخورد می‌کند اما فرم و ظاهر ساختمان هر طور که باشد ایرادی به آن گرفته نمی‌شود، در حالی‌که ناظر این ساختمان‌ها اصلا دقتی به زیربنا یا تراکم ساختمان ندارد و بیشتر به نمای ساختمان نگاه می‌کند.»

او تاکید می کند:«مساله‌ی طراحی شهری که امروز کشورهای پیشرفته به لزوم آن پی برده‌اند و به آن اهمیت می‌دهند متاسفانه هنوز برای ما بی اهمیت است.»

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *